काठमाडौँ । शरद ऋतुमा बगैँचा सफा गर्दा सबै बिरुवा काटेर हटाउनु उचित हुँदैन।
केही बिरुवालाई जाडोभरि यथावत् राख्दा चराचुरुङ्गी र लाभदायक कीराले खाना तथा आश्रय पाउँछन् भने केही बिरुवाका सुकेका पात र हाँगा हटाउँदा रोग तथा कीराको सङ्क्रमणबाट जोगिन सकिन्छ। बगैँचाको उचित हेरचाहका लागि कुन बिरुवा छोड्ने र कुन हटाउने भन्ने विषयमा ध्यान दिन आवश्यक हुन्छ। सही तरिकाले सफाइ गर्दा बिरुवाको स्वास्थ्य राम्रो रहनुका साथै आगामी मौसममा फूल फुल्न र नयाँ पालुवा पलाउन पनि सहयोग पुग्छ।
बीउ लागेका बिरुवा नकाट्दा चराचुरुङ्गीलाई फाइदा
एलियम, एस्टर, कन्फ्लावर, गोल्डेनरोड, मिल्कवीड र ब्ल्याक आइड सुसनजस्ता बारहमासी बिरुवालाई जाडोभरि नकाटी छोड्न सकिन्छ। यस्ता बिरुवामा रहेका बीउले चराचुरुङ्गीलाई आहार उपलब्ध गराउँछन् भने तिनका डाँठ र पातले लाभदायक कीरालाई आश्रय दिन्छन्। त्यस्तै, सजावटी घाँसलाई पनि वसन्तमा नयाँ पालुवा पलाउनुअघिसम्म उभिएकै अवस्थामा राख्नु उपयुक्त हुन्छ। यसले बगैँचालाई आकर्षक बनाइराख्नुका साथै साना जीवका लागि आश्रयको काम गर्छ।
वसन्तमा फूल फुल्ने झाडीको छाँटकाँटमा सावधानी
एजेलिया, रोडोडेन्ड्रोन, फोर्सिथिया र हाइड्रेन्जियाजस्ता केही झाडीले अघिल्लो वर्ष बढेका हाँगामा फूलका कोपिला बनाउँछन्। शरद ऋतुमा तिनका हाँगा काट्दा आगामी वसन्तमा फुल्ने फूलका कोपिला नष्ट हुन सक्छन्। त्यसैले यस्ता झाडीलाई अहिले नै छाँट्नुको सट्टा फूल फुलिसकेपछि आवश्यकताअनुसार छाँटकाँट गर्नु राम्रो हुन्छ।
झरेका पात सबै हटाउनुपर्दैन
बगैँचामा झरेका सबै पात सफा गरेर हटाउनु आवश्यक छैन। केही पातलाई क्यारीमा रहन दिँदा लाभदायक कीराले जाडोमा आश्रय पाउँछन्। तर, रोग लागेका पात र बिरुवाका अवशेष भने हटाउनुपर्छ, ताकि रोग फैलिने जोखिम कम होस्। रुसी सेज र ल्याभेन्डरजस्ता बिरुवालाई पनि जाडोमा अनावश्यक रूपमा नकाट्नु उचित हुन्छ। तिनका डाँठ र पातले बिरुवाको जमिनमुनिको भागलाई चिसोबाट केही हदसम्म जोगाउन मद्दत गर्छन्।
रोग र कीराको सङ्क्रमण भएका बिरुवा हटाउनुहोस्
होस्टाका सुकेका पातमा स्लग र अन्य हानिकारक कीरा लुक्न सक्ने भएकाले बढ्ने मौसम सकिएपछि तिनलाई हटाउनु उपयुक्त हुन्छ। आइरिसका सुकेका पातमा पनि हानिकारक कीराका अण्डा रहन सक्ने भएकाले सफाइमा ध्यान दिनुपर्छ। त्यस्तै, पेओनी, बी बाम र फ्लोक्सजस्ता बिरुवामा धुलो ढुसीको सङ्क्रमण देखिएको छ भने मौसमअनुसार तिनका प्रभावित भाग काटेर हटाउनुपर्छ। जिनियाजस्ता वार्षिक फूलका रोग लागेका अवशेष पनि बगैँचामा छोड्नु हुँदैन। रोग लागेका बिरुवाका भागलाई सामान्य कम्पोस्टमा मिसाउँदा रोग फैलिन सक्ने भएकाले स्थानीय फोहोर व्यवस्थापनको उचित विधिअनुसार छुट्टै व्यवस्थापन गर्नु राम्रो हुन्छ।
भाँचिएका र मरेका हाँगा पनि हटाउनुहोस्
रूख तथा झाडीका मरेका, भाँचिएका वा रोग लागेका हाँगालाई आवश्यकताअनुसार जुनसुकै मौसममा हटाउन सकिन्छ। यस्ता हाँगा छोडिराख्दा हावाहुरीमा भाँचिएर मानिसलाई चोट लाग्ने वा सम्पत्तिमा क्षति पुग्ने जोखिम हुन्छ। बगैँचाको सफाइ गर्दा सबै बिरुवालाई एकै तरिकाले काट्नेभन्दा तिनको प्रकृति, स्वास्थ्य र मौसमअनुसार हेरचाह गर्नु आवश्यक छ। यसले बगैँचालाई स्वस्थ राख्न, रोग नियन्त्रण गर्न र अर्को मौसममा राम्रो फूल तथा नयाँ वृद्धि प्राप्त गर्न सहयोग पुर्याउँछ।