काठमाडौं । अमेरिकाले साउदी अरेबियालाई अत्याधुनिक एफ–३५ लडाकु विमान बिक्री गर्ने योजना अघि सारेपछि त्यसलाई लिएर अमेरिकी राजनीतिमा बहस सुरु भएको छ।
अमेरिकी प्रशासनले करिब ५० वटा विमान बिक्रीलाई स्वीकृति दिएको जनाएको छ। प्रस्तावित सम्झौताको मूल्य करिब २४ अर्ब अमेरिकी डलर रहेको छ। एफ–३५ स्टिल्थ प्रविधियुक्त अत्याधुनिक लडाकु विमान हो। यसले शत्रुको राडारमा सहजै पहिचान नहुने गरी सञ्चालन गर्न सक्ने क्षमता राख्छ। साउदी अरेबियाले लामो समयदेखि यस्तो विमान खरिद गर्न चाहँदै आएको थियो।
तर अमेरिकाले यसअघि साउदीलाई एफ–३५ बिक्री गर्न हिच्किचाउँदै आएको थियो। यसको एउटा प्रमुख कारण इजरायलसँग सम्बन्धित अमेरिकी सुरक्षा नीति हो। इजरायललाई अमेरिकाले आफ्ना क्षेत्रीय साझेदारको तुलनामा उच्चस्तरीय अमेरिकी सैन्य प्रविधिमा पहुँचको प्राथमिकता दिँदै आएको छ। अहिले प्रस्तावित सम्झौतामा ४८ वटा एफ–३५ विमान समावेश छन्। यो बिक्री भएमा साउदी अरेबियासँग इजरायलसँग अहिले रहेको संख्याको हाराहारीमा एफ–३५ विमान हुनेछन्। इजरायलले भने आफ्नो एफ–३५ बेडा थप विस्तार गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएको छ।
अमेरिकी संसद्का केही सदस्यले भने साउदीलाई यस्तो अत्याधुनिक सैन्य प्रविधि उपलब्ध गराउँदा सुरक्षा चुनौती बढ्न सक्ने भन्दै प्रश्न उठाएका छन्। डेमोक्रेटिक सांसद राजा कृष्णमूर्थिले यसबाट अमेरिकी सैन्य प्रविधि चीनको पहुँचमा पुग्न सक्ने आशंका व्यक्त गरेका छन्। केही अमेरिकी सांसद तथा रक्षा अधिकारीहरूले साउदी अरेबिया र चीनबीच बढिरहेको सुरक्षा सहकार्यलाई समेत चिन्ताको विषय मानेका छन्। उनीहरूको आशंका संवेदनशील सैन्य प्रविधि चीनसँग साझा हुन सक्ने सम्भावनासँग जोडिएको छ।
तर अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले प्रस्तावित बिक्रीले अमेरिकाको विदेश नीति तथा राष्ट्रिय सुरक्षा उद्देश्यलाई सहयोग गर्ने दाबी गरेको छ। मन्त्रालयका अनुसार साउदी अरेबियाको सुरक्षा सुदृढ हुँदा खाडी क्षेत्रमा राजनीतिक स्थायित्व र आर्थिक प्रगतिमा समेत सहयोग पुग्नेछ। प्रस्तावित बिक्रीले क्षेत्रीय सैन्य सन्तुलनमा परिवर्तन नल्याउने अमेरिकी पक्षको भनाइ छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र साउदी युवराज मोहम्मद बिन सलमानबीच पछिल्ला वर्षमा घनिष्ठ सम्बन्ध रहँदै आएको छ। गत वर्ष रियादमा भएको भेटका क्रममा अमेरिकाले साउदीसँग १४२ अर्ब डलर बराबरको हतियार बिक्री सम्झौता गरेको थियो, जसलाई ह्वाइट हाउसले इतिहासकै ठूलो रक्षा बिक्री सम्झौता भनेको थियो।
एफ–३५ निर्माण गर्ने कम्पनी लकहिड मार्टिन हो। एउटा एफ–३५ए विमानको लागत करिब ८ करोड २५ लाख अमेरिकी डलर पर्ने बताइएको छ। साउदीलाई हतियार बिक्रीको विषयमा अमेरिकामा यसअघि पनि विवाद हुँदै आएको छ। सन् २०१८ मा साउदी पत्रकार जमाल खशोग्गीको हत्यापछि अमेरिकी सांसदहरूले रियादसँगको हतियार सम्झौतामाथि प्रश्न उठाएका थिए। यसअघि जो बाइडेन प्रशासनले साउदीले इजरायलसँग सम्बन्ध सामान्यीकरण गरेमा एफ–३५ बिक्री गर्न सकिने सम्भावना अघि सारेको थियो। तर त्यससम्बन्धी कूटनीतिक प्रयास अघि बढ्न सकेन।
अहिलेको प्रस्ताव यस्तो समयमा आएको छ, जब साउदी अरेबिया यमनमा इरान समर्थित हुथी समूहसँगको द्वन्द्वमा संलग्न छ। हुथीहरूले यमनको लालसागर आसपासका केही क्षेत्रमा प्रभाव विस्तार गरेका छन्। साउदी पक्षले अमेरिकासँग हुथीविरुद्ध सैन्य कारबाहीमा सहयोगको आग्रह गरेको भए पनि ट्रम्प प्रशासनले हालसम्म अमेरिकी सेनालाई प्रत्यक्ष रूपमा परिचालन गर्ने निर्णय गरेको छैन।