स्विट्जरल्यान्ड । जलवायु परिवर्तनका कारण स्विट्जरल्यान्डका हिमनदी तीव्र गतिमा पग्लिन थालेपछि वर्षौँदेखि बरफभित्र सुरक्षित रहेका ऐतिहासिक वस्तु तथा वातावरणीय परिवर्तनका प्रमाण बाहिर आउन थालेका छन्।
हिमनदीमा दबिएर रहेका यस्ता सामग्रीले विगतको मानव जीवन, प्राकृतिक अवस्था र जलवायु परिवर्तनको इतिहास बुझ्न महत्त्वपूर्ण आधार प्रदान गरेका छन्। यही महत्त्वलाई उजागर गर्न स्विट्जरल्यान्डको लुसर्नस्थित ग्लेसियर गार्डेनले ‘ट्रेजरी अफ आइस’ अर्थात् ‘बरफको खजाना’ नामक प्रदर्शनी सञ्चालनमा ल्याएको छ। प्रदर्शनीमा प्राचीन सिकारीले प्रयोग गर्ने धनुषदेखि रोमनकालीन मूर्ति, पुराना जुत्ता, गाईको खप्पर र स्विस सेनाले प्रयोग गर्ने गरेको पुरानो शैलीको चक्कुसम्म राखिएका छन्। त्यस्तै, पर्वतारोहीको फुटेको हेल्मेट, स्कीका सामग्री, खाली मेयोनेजको ट्युब र फ्याँकिएको वाइनको बोतल पनि प्रदर्शनीमा समावेश छन्।
स्विस हिमनदीविद्हरूका अनुसार यस वर्ष देशका हिमनदीको कुल क्षेत्रफलमा ५.५ प्रतिशतले कमी आएको छ। हिमनदीको अभिलेख राख्न थालिएयताका वर्षमध्ये यो दोस्रो ठूलो गिरावट हो। हिमनदी निरन्तर पग्लँदै जाँदा बरफभित्र सुरक्षित रहेका ऐतिहासिक सामग्री र वातावरणीय प्रमाण हराउन सक्ने भएकाले तिनलाई सार्वजनिक गर्ने उद्देश्यले प्रदर्शनी आयोजना गरिएको ग्लेसियर गार्डेनका निर्देशक आन्द्रेयास बुरीले बताएका छन्।
उनका अनुसार हिमनदी तीव्र गतिमा हराइरहेका छन्। तिनमा संरक्षित महत्त्वपूर्ण तथा रोचक सामग्री पूर्ण रूपमा नष्ट हुनुअघि नै सर्वसाधारणलाई देखाउनु प्रदर्शनीको मुख्य उद्देश्य हो। प्रदर्शनीमा पुराना वस्तुहरू मात्रै होइन, स्विस हिमनदी पग्लिने क्रम देखाउने भिडियो, वर्षौंदेखिका तथ्याङ्क र हिमनदीको बहाव बुझाउने नमूनासमेत राखिएका छन्। बरफबाट बाहिर आएका केही वस्तु मानिसले हराएका वा फ्याँकेका सामग्री हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ। ती वस्तु हिमनदीभित्र कसरी पुगे भन्ने यकिन नभए पनि तिनले बरफ पग्लिँदा बाहिरिने सामग्रीबारे जानकारी दिने आयोजकको भनाइ छ।
प्रदर्शनीमा हिमनदीबाट सङ्कलन गरिएका सामग्री प्रयोगशालासम्म पुर्याउन प्रयोग हुने सेता बाकसहरूमाथि वस्तुहरू सजाइएको छ। यसले भण्डारण कक्षको झल्को दिन्छ। त्यहाँ हिमनदीबाट निकालिएको बरफको एउटा सिलिन्डरसमेत राखिएको छ, जुन बिस्तारै पग्लिरहेको अवस्थामा देखाइएको छ। यसले जलवायु परिवर्तनका कारण प्रकृतिमा भइरहेको तीव्र परिवर्तनलाई प्रत्यक्ष रूपमा बुझ्न मद्दत गर्छ।
हिमनदीले भौतिक वस्तु मात्र नभई वातावरणीय इतिहासका सूक्ष्म प्रमाणसमेत संरक्षण गरेर राखेका हुन्छन्। प्रदर्शनीमा परागकण, हरितगृह ग्यास र २०औँ शताब्दीको मध्यतिर भएका आणविक परीक्षणबाट उत्पन्न रेडियोधर्मी पदार्थका सूक्ष्म कण बरफमा जमेर बसेको तथ्य प्रस्तुत गरिएको छ। त्यस्तै, करिब पाँच सय वर्षअघि १६औँ शताब्दीको मध्यतिर खडेरी र असामान्य गर्मीका कारण वनमा लागेको डढेलोबाट उत्पन्न कालो धुवाँका कण तथा कोइलाका अवशेषसमेत बरफमा सुरक्षित रहेको देखाइएको छ। यस्ता प्रमाणले विगतमा भएका चरम मौसमी अवस्था र वातावरणीय परिवर्तनको अध्ययन गर्न सहयोग पुर्याउँछन्।
प्रदर्शनीमा मानव अवशेष भने राखिएका छैनन्। तर, हिमनदी पग्लिने क्रममा दशकौँअघि बेपत्ता भएका पर्वतारोहीका शवसमेत फेला पर्ने गरेका छन्। गत अगस्टमा लुसर्नको दक्षिणमा रहेको ट्रिफ्ट हिमनदी नजिकै दशकौँअघि बेपत्ता भएका दुई बेल्जियमका पर्वतारोहीका शव फेला परेका थिए। यसअघि सन् २०१५ मा प्रसिद्ध म्याटरहर्न हिमाल नजिकै सन् १९७० मा हराएका दुई जापानी पर्वतारोहीका अवशेष भेटिएका थिए। हिमनदीभित्र सुरक्षित रहेका वस्तु र वातावरणीय प्रमाणले मानव गतिविधि, प्राकृतिक अवस्था तथा पृथ्वीको जलवायु इतिहास बुझ्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने गरेका छन्। तर, तीव्र गतिमा भइरहेको हिमनदीको क्षयले यस्ता प्रमाण सधैँका लागि हराउने जोखिमसमेत बढाएको छ। बरफभित्र लुकेको इतिहास उजागर गर्नुका साथै जलवायु परिवर्तनले निम्त्याइरहेको चुनौतीबारे जनचेतना फैलाउने उद्देश्य राखिएको उक्त प्रदर्शनी आगामी अगस्ट २२ सम्म सञ्चालन हुने जनाइएको छ।