नेपाली राजनीतिमा पछिल्लो समय नेकपा (एमाले) का अध्यक्ष केपी शर्मा ओली र सोही पार्टीका उपमहासचिव पृथ्वीसुब्बा गुरुङबीचको सम्बन्धलाई लिएर विभिन्न अड्कलबाजी र चर्चा सुरु भएको छ। यी दुई नेताबीचको ‘तिक्तता’ वा ‘मतभेद’ का मुख्य बुँदाहरू र त्यसका पछाडिका सम्भावित कारणहरूलाई निम्न बुँदामा समेट्न सकिन्छ:
१. वैचारिक र कार्यशैलीगत भिन्नता
पृथ्वीसुब्बा गुरुङलाई एमालेभित्र तुलनात्मक रूपमा उदार र समावेशी मुद्दाहरूमा खरो रूपमा उत्रिने नेताका रूपमा लिइन्छ। अर्कोतर्फ, ओलीको नेतृत्व शैलीलाई कतिपयले ‘केन्द्रीकृत’ र ‘एकल निर्णयकर्ता’ का रूपमा व्याख्या गर्ने गर्छन्। पार्टीका महत्त्वपूर्ण निर्णयहरूमा आफ्नो भूमिका खुम्चिएको महसुस गुरुङ पक्षबाट हुँदा असन्तुष्टि चुलिएको देखिन्छ।
२. पहिचानको राजनीति र संघीयता
गुरुङले सार्वजनिक रूपमा नै एमालेले पहिचानको मुद्दामा आफूलाई थप स्पष्ट बनाउनुपर्ने धारणा राख्दै आएका छन्। विशेष गरी गण्डकी प्रदेशको मुख्यमन्त्री रहँदा र त्यसपछिको समयमा पनि उनले पार्टीको औपचारिक लाइनभन्दा केही भिन्न वा ‘पहिचानवादी’ धारलाई सम्बोधन गर्नुपर्ने कुरा उठाउँदै आएका छन्। ओलीको दृढ अडान (जसलाई कतिपयले पहिचानको मुद्दाप्रति अनुदार मान्छन्) सँग गुरुङको यो दृष्टिकोण पटक-पटक ठोक्किने गरेको छ।
३. पार्टीभित्रको ‘कोर्स करेक्सन’ को आवाज
गुरुङले पार्टीभित्र लोकतान्त्रिक अभ्यास र विधिसम्मत छलफलको माग गर्दै आएका छन्। केही समयअघि उनले दिएका सार्वजनिक अभिव्यक्तिहरूमा पार्टीलाई ‘ब्युरोक्रेटिक’ शैलीबाट चलाउन नहुने भन्ने आशय व्यक्त गरेका थिए, जसलाई ओली खेमाले नेतृत्वविरुद्धको चुनौतीका रूपमा लिएको बुझिन्छ।
४. नेतृत्व हस्तान्तरणको बहस
एमालेको १०औं महाधिवेशनपछि नेतृत्वका बारेमा पार्टीभित्रै अनौपचारिक बहसहरू सुरु भएका छन्। गुरुङको सक्रियतालाई ओलीको विकल्प वा नेतृत्वको दाबेदारका रूपमा समेत कतिपयले हेर्ने गरेका छन्। यद्यपि, ओली आफ्नो पकड बलियो राख्न चाहन्छन्, जसले गर्दा प्रभावशाली र अलग विचार राख्ने गुरुङसँग उनको दुरी बढेको देखिन्छ।
५. सत्ता समीकरणमा भूमिका
सत्ता गठबन्धन र सरकार सञ्चालनका सन्दर्भमा गुरुङले राख्ने गरेका सुझावहरू सधैं ओलीसँग मेल खाँदैनन्। विशेष गरी मन्त्री छनोट, पार्टीका विभागहरूको गठन र प्रदेश सरकारको नेतृत्वबारेका मतभेदले पनि दुई नेताबीचको तिक्ततालाई सतहमा ल्याउने गरेको छ।
पार्टीभित्रको आन्तरिक लोकतन्त्र र कार्यदिशाबारेको मतभेद नै यी दुई नेताबीचको तिक्तताको मुख्य कारण हो। सतहमा उनीहरू एउटै पार्टीमा रहे पनि वैचारिक दृष्टिकोण र शक्ति सन्तुलनको खेलले गर्दा सम्बन्धमा चिसोपन देखिएको छ। यद्यपि, एमालेको संगठनात्मक संरचनामा ओलीको पकड बलियो रहेकाले गुरुङले पार्टीभित्रै रहेर कसरी आफ्नो एजेन्डा स्थापित गर्छन् भन्ने कुरा भविष्यको राजनीतिले देखाउनेछ।
